Z poprzedniego artykułu wiemy, że dostępność cyfrowa opiera się na czterech kluczowych zasadach: postrzegalności, funkcjonalności, zrozumiałości i kompatybilności. Każda z nich wpływa na kontakt użytkownika z usługą cyfrową. Po tym, jak użytkownik jest w stanie odebrać treść (postrzegalność), kolejnym krokiem jest możliwość działania. Tym właśnie zajmuje się zasada funkcjonalności.
Czym jest funkcjonalność?
Funkcjonalność w standardzie WCAG oznacza, że użytkownik może korzystać z interfejsu i wykonywać wszystkie potrzebne czynności.
Interfejs – sposób, w jaki użytkownik komunikuje się z systemem, usługą lub urządzeniem. To wszystko, co pozwala nam coś zobaczyć, zrozumieć i wykonać działanie, np. przyciski na stronie internetowej, menu i nawigacja, formularze do wypełnienia.
Funkcjonalność jest wtedy, kiedy elementy interfejsu są możliwe do obsłużenia przez różnych użytkowników, w różny sposób i w różnym tempie. Wpisywanie danych, przełączanie między ekranami nie mogą wymagać sprawnych dłoni ani bardzo szybkiej reakcji.
Jeżeli ktoś:
- nie korzysta z myszy – potrzebuje możliwości obsługi klawiaturą,
- porusza się wolniej – potrzebuje więcej czasu na wykonanie czynności,
- korzysta z czytnika ekranu – potrzebuje poprawnie działających elementów interaktywnych,
- ma ograniczoną sprawność ruchową – potrzebuje prostych, niewymagających precyzji działań.
Funkcjonalność a codzienne korzystanie z internetu
W praktyce funkcjonalność bardzo często decyduje o tym, czy użytkownik dokończy rozpoczętą czynność. Dotyczy to między innymi formularzy kontaktowych, zakupów online, rejestracji, logowania czy korzystania z usług publicznych.
Zasada funkcjonalności zakłada także, że interfejs nie powinien zmuszać do bardzo szybkich reakcji ani zawierać elementów, które mogą dezorientować, takich jak automatyczne przewijanie czy nagłe zmiany widoku. Użytkownik powinien mieć poczucie kontroli nad tym, co dzieje się na ekranie.
Brak funkcjonalności objawia się wtedy, gdy użytkownik nie może przejść przez stronę bez użycia myszy, gdy elementy interaktywne reagują tylko na najechanie kursorem albo gdy sesja wygasa bez ostrzeżenia. Takie sytuacje powodują frustrację i wykluczenie, nawet jeśli treść jest poprawnie przygotowana.
Przykłady praktyczne
Obsługa strony z klawiatury – umożliwia korzystanie z serwisu osobom, które nie używają myszy, ale także użytkownikom zaawansowanym.
Widoczny fokus klawiatury – pozwala zorientować się, który element jest aktualnie aktywny.
Brak pułapek klawiaturowych – użytkownik może zawsze przejść dalej lub wrócić do poprzedniego kroku.
Wystarczający czas na wykonanie czynności – formularze i sesje nie kończą się nagle, bez ostrzeżenia.
Brak elementów wymuszających szybką reakcję – użytkownik zachowuje kontrolę nad interfejsem.
Funkcjonalność jako realna korzyść
Projektowanie zgodne z zasadą funkcjonalności poprawia doświadczenie wszystkich użytkowników. Ułatwia korzystanie osobom z niepełnosprawnościami, osobom starszym, użytkownikom w stresie lub w trudnych warunkach, ale także tym, którzy po prostu oczekują sprawnego działania usługi.
Dobra funkcjonalność oznacza mniej błędów, mniej porzuconych formularzy i większą skuteczność realizowanych celów. Użytkownik, który może swobodnie poruszać się po stronie i wykonać zaplanowane działania, chętniej wraca.
Podsumowanie
Funkcjonalność to drugi krok dostępności. Jeżeli użytkownik nie może obsłużyć interfejsu, nie będzie w stanie skorzystać z treści, nawet jeśli są one czytelne i poprawnie zaprezentowane.
Dostępna strona lub aplikacja to taka, która nie tylko informuje, ale przede wszystkim pozwala użytkownikowi działać.